නොරොච්චෝල ලක්විජය ගල්අඟුරු බලාගාරය සඳහා මෑතකදී ආනයනය කරන ලද බාල මට්ටමේ ගල්අඟුරු දහනය කිරීම හේතුවෙන් ජනනය වන අළු ප්‍රමාණය ඉහළ යාමත් සමඟ දැඩි පාරිසරික හා තාක්ෂණික අවධානමක් මතුවිය හැකි බව විෂය ප්‍රවීණයෝ අනතුරු අඟවති.

දූෂණ චෝදනාවලට ලක්ව ඇති ටෙන්ඩර් ක්‍රියාවලියක් යටතේ මෙරටට ගෙන්වා ඇති මෙම ගල්අඟුරු තොගය, ලක්විජය බලාගාරයේ නියමිත තාක්ෂණික පිරිවිතරයන්ටද පටහැනි බව වාර්තා වේ.

ඉන්දියාවේ “ට්‍රයිඩන්ට් චෙම්ෆාර්” සමාගම හරහා දකුණු අප්‍රිකාවෙන් ආනයනය කරන ලද මෙට්‍රික් ටොන් 60,000කින් සමන්විත පළමු ගල්අඟුරු තොගය සම්බන්ධයෙන් ලක්විජය අභ්‍යන්තර රසායනාගාරය සිදු කළ පරීක්ෂණවලදී, එහි අළු ප්‍රතිශතය බර අනුව 21%ක් බව හෙළි වී ඇත.

ලංකා ගල්අඟුරු සමාගම නියම කර ඇති ප්‍රමිතීන්ට අනුව, අළු ප්‍රතිශතය 16% ඉක්මවන්නේ නම් එම ගල්අඟුරු තොගය ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතු අතර, සම්මත අගය වන්නේ 11%කි.

වර්තමාන යටිතල පහසුකම් අනුව ලක්විජය බලාගාරයට දිනකට කළමනාකරණය කළ හැක්කේ අළු ටොන් 1,000ත් 1,100ත් අතර ප්‍රමාණයකි. එහෙත්, මෙම බාල ගල්අඟුරු භාවිත කරමින් බලාගාරයේ ජනන යන්ත්‍ර තුනම ක්‍රියාත්මක කළහොත්, දිනකට ජනනය වන අළු ප්‍රමාණය ටොන් 1,600 දක්වා ඉහළ යා හැකි බව පරිසරවේදීහු පෙන්වා දෙති.

මෙම අතිරික්ත අළු ප්‍රමාණය නිසි ලෙස සැකසීමට බලාගාරයට ඇති නොහැකියාව හේතුවෙන්, අතීතයේ සිදු වූ ආකාරයෙන් අළු එළිමහනට බැහැර කිරීමට සිදුවිය හැකි බවට බරපතළ බියක් මතුව තිබේ. එසේම, පවතින අළු පෙරණ පද්ධතිවලට මෙම අධික ධාරිතාව දරාගත නොහැකි වීමෙන් පරිසර දූෂණය තවදුරටත් උග්‍ර විය හැකි බවද අනතුරු අඟවයි.

විෂය ප්‍රවීණයෙකු අදහස් දක්වමින් සඳහන් කළේ, ලක්විජය බලාගාරය සැලසුම් කර ඇත්තේ නිශ්චිත තාක්ෂණික අගයන් පරාසයක් තුළ ක්‍රියාත්මක වීමට බවයි. එම අගයන්ට පටහැනි ඉන්ධන භාවිතය හේතුවෙන් ගල්අඟුරු අඹරන යන්ත්‍ර ඇතුළු සම්පූර්ණ පද්ධතිය දැඩි පීඩනයකට ලක්වන බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය. පරීක්ෂණ මට්ටමින් දින කිහිපයක් මෙම ගල්අඟුරු භාවිත කිරීමේදී ද විවිධ ගැටලු මතුව ඇති බවද සඳහන් වේ.

2025 වසර අගභාගයේදී ලබාදුන් ටෙන්ඩරයට අනුව ගල්අඟුරු නැව් වාර 25ක් අප්‍රේල් 20 වනදාට පෙර ගොඩබෑ යුතු අතර, එයින් පසුව සැප්තැම්බර් දක්වා ගල්අඟුරු ගොඩබෑමට නොහැකි වේ. එබැවින්, මෙම ගිවිසුම අවලංගු කර නව ටෙන්ඩරයකට යාම සිදු වුවහොත්, බලාගාරයට අවශ්‍ය ගල්අඟුරු නියමිත කාලයට ගෙන්වා ගැනීමට නොහැකි වීමේ අවදානමක් ද පවතී.

නිරීක්ෂකයින් පවසන්නේ, පළමු ගල්අඟුරු තොගයේ තිබූ ගල්අඟුරු සාමාන්‍ය කළු පැහැයට වඩා දුඹුරු පැහැයක් ගත් අතර, එයින් විශාල දූවිලි ප්‍රමාණයක් පිටවූ බවයි. එහි කැලරි අගය කිලෝග්‍රෑමයකට කිලෝකැලරි 5,900කට වඩා අඩු බව පරීක්ෂණවලදී තහවුරු වී ඇති අතර, ටෙන්ඩර් ලේඛනවලට අනුව අවම වශයෙන් එය 6,100 kcal/kg විය යුතුය. 5,900ට අඩු අගයක් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට හේතුවක් වේ.

මේ අතර, ස්වාධීන පරීක්ෂණ ආයතනයක් වන “කොටෙක්නා” ආයතනය විසින් සිදු කළ පරීක්ෂණ වාර්තාව පසුගිය සිකුරාදා අමාත්‍යාංශයට භාරදීමට නියමිතව තිබුණද, එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ මෙතෙක් නිල ප්‍රකාශයක් නිකුත් කර නොමැත. පරීක්ෂණ වාර්තාවල ප්‍රතිඵල සම්බන්ධයෙන් අවධානය යොමු කිරීම වෙනුවට, එම වාර්තා මාධ්‍යයට කාන්දු වූ ආකාරය පිළිබඳව බලශක්ති බලධාරීන් වැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇති බවට ද චෝදනා එල්ල වේ.

තවද, ලක්විජය බලාගාරයේ ගොඩබෑ ඇති ගල්අඟුරු නැවත නැව්වලට පැටවීමට අවශ්‍ය පහසුකම් නොමැති බැවින්, වරක් ගොඩබෑ පසු එම ගල්අඟුරු ආපසු හරවා යැවීමට කිසිදු ක්‍රමවේදයක් නොමැති වීමත්, මෙම තත්ත්වය තවත් බැරෑරුම් කර ඇති බව නිරීක්ෂකයෝ පෙන්වා දෙති.