හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ සිරවී ඇති වාණිජ නෞකා දුසිම් ගණනක් මුදා හැරීම සඳහා අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය තීරණාත්මක පියවර ගන්නා බව ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රතිඥා දී තිබේ. මෙම සමුද්රීය අර්බුදය හේතුවෙන් ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළ අඩපණ වීමේ තර්ජනයක් මතුව ඇත.
ධවල මන්දිරයේ සිට අදහස් දක්වමින් ට්රම්ප් මහතා ප්රකාශ කළේ, ආරක්ෂක සිදුවීම් සහ පළිගැනීම් වශයෙන් සිදුකළ නෞකා අත්අඩංගුවට ගැනීම් මාලාවකින් පසු නතර වී ඇති මෙම වැදගත් ජල මාර්ගයේ තදබදය ඉවත් කිරීමට අමෙරිකානු හමුදාව සහ රාජ්ය තාන්ත්රික අංශ කටයුතු කරන බවයි.
ඕමානය සහ ඉරානය අතර පිහිටි පටු මාර්ගයක් වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය, ලොව වැදගත්ම තෙල් ප්රවාහන මාර්ගය වන අතර ගෝලීය තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් පමණ මෙහි ගමන් කරයි. මෙම අවහිරය හේතුවෙන් දැනටමත් බොරතෙල් මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, ඉදිරි දින කිහිපය තුළ මෙයට විසඳුමක් නොලැබුණහොත් විශාල “උද්ධමන කම්පනයක්” ඇති විය හැකි බව විශ්ලේෂකයෝ අනතුරු අඟවති.
‘බලශක්ති ස්වාධීනත්වය’
ට්රම්ප් මහතාගේ මෙම මැදිහත්වීම කලාපය තුළ වඩාත් ප්රබල සමුද්රීය ප්රතිපත්තියක් කරා යොමු වීමක් පෙන්නුම් කරයි. ඔහු මෙම අවහිරය විග්රහ කළේ “ගෝලීය වාණිජ්යයට එල්ල වූ ප්රහාරයක්” ලෙස වන අතර, ජාත්යන්තර මුහුදු සීමාවන් කලාපීය පාර්ශවයන්ගේ ප්රාණ ඇපයට ගැනීමට අමෙරිකාව ඉඩ නොදෙන බව ද පැවසීය.
“අප සතුව ලොව බලවත්ම නාවික හමුදාව තිබෙනවා. එම බලය යොදාගෙන එම නෞකා නැවත ගමන් කරවීමට අපි වගබලා ගන්නවා,” යනුවෙන් ජනාධිපතිවරයා මාධ්යවේදීන්ට පැවසීය. “ලෝකයට එම තෙල් අවශ්යයි, එම සමාගම්වල දේපළ ආරක්ෂා විය යුතුයි. අපි එය කරන්නම්, ඉතා ඉක්මනින් කරන්නම්.”
ජනාධිපතිවරයා සෘජු හමුදා ආරක්ෂාවක් ලබා දෙන්නේද නැතහොත් “නාවික නිදහස” තහවුරු කිරීමේ මෙහෙයුමක් ආරම්භ කරන්නේද යන්න නිශ්චිතව ප්රකාශ නොකළද, මෙම ප්රකාශයත් සමඟ පර්සියානු බොක්කේ ස්ථානගත කර ඇති නාවික හමුදාවන් දැනටමත් දැඩි අවධානයෙන් පසුවෙයි.
පීඩනයට ලක් වූ තීරණාත්මක මංසන්ධියක්
මෙම නෞකා තදබදය ආරම්භ වූයේ පසුගිය සතියේ සිටය. එහිදී කලාපීය බලධාරීන් “ආරක්ෂක නීති උල්ලංඝනය කිරීම්” සහ “පරිසර ගැටලු” පවසමින් ටැංකි නෞකා කිහිපයක් රඳවා ගැනීමට හෝ නැංගුරම් ලා තැබීමට නියෝග කළහ. කෙසේ වෙතත්, බටහිර බුද්ධි අංශ පවසන්නේ මෙය දේශපාලන බලපෑම් එල්ල කිරීම සඳහා සම්බන්ධීකරණය කරන ලද ප්රයත්නයක් බවයි.
මෙම බාධාව හේතුවෙන් යුරෝපය සහ ආසියාව බලා ගමන් කිරීමට නියමිතව තිබූ නරක් වන ද්රව්ය සහ තීරණාත්මක බලශක්ති සැපයුම් සහිත නෞකා විශාල ප්රමාණයක් අතරමඟ සිරවී තිබේ.
රාජ්ය තාන්ත්රික බලපෑම
මෙම පියවර සම්බන්ධයෙන් ජාත්යන්තර ප්රජාවෙන් මිශ්ර ප්රතිචාර ලැබී ඇත. ප්රධාන තෙල් ආනයනය කරන රටවල් මෙම තීරණය සාදරයෙන් පිළිගත්තද, අමෙරිකානු හමුදා මැදිහත්වීම ටෙහෙරානය සමඟ පවතින නොසන්සුන්තාව තවත් උග්ර කළ හැකි බවට ඇතැම් පාර්ශව අනතුරු අඟවා ඇත.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ ආරක්ෂාවේ ප්රධාන භාරකරු තමන් බව ඉරානය දිගු කලක් තිස්සේ පවසන අතර, ඕනෑම “විදේශීය මැදිහත්වීමක්” ප්රකෝපකාරී ක්රියාවක් ලෙස සලකන බවට ඔවුන් නැවත නැවතත් අනතුරු අඟවා තිබේ.
වෙළඳපොළ ප්රතිචාරය
ජනාධිපතිවරයාගේ ප්රකාශයත් සමඟ ගෝලීය වෙළඳපොළවල් වහාම ප්රතිචාර දැක්වීය. සතිය මුලදී බැරලයක් ඩොලර් 90 ඉක්මවා ගිය බ්රෙන්ට් බොරතෙල් මිල, ඉක්මන් විසඳුමක් ලැබීමේ බලාපොරොත්තුව මත මඳක් පහළ ගියේය.
කෙසේ වෙතත්, බොක්ක කලාපයේ යාත්රා කරන නෞකා සඳහා වන රක්ෂණ වාරික වාර්තාගත ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත. මේ හේතුවෙන් ඇතැම් නාවික සමාගම් “කේප් ඔෆ් ගුඩ් හෝප්” (දකුණු අප්රිකාව වටා වූ මුහුදු මාර්ගය) හරහා සිය නෞකා යොමු කිරීමට තීරණය කර ඇත. එමගින් ගමන් කාලය සති කිහිපයකින් දීර්ඝ වන අතර අමතර ඩොලර් මිලියන ගණනක පිරිවැයක් ද දැරීමට සිදුවේ.
අමෙරිකාව සිරවී ඇති නෞකා නිදහස් කිරීමට සූදානම් වෙද්දී, ලෝකයේ අවධානය යොමුව ඇත්තේ ගෝලීය ආර්ථික ස්ථාවරත්වයේ යතුර බඳු වූ සැතපුම් 21ක් පමණ පටු මෙම ජල තීරය වෙතයි.
