ශ්‍රී ලංකාවේ වහල මත සවිකරන සූර්ය බලශක්ති පද්ධති හිමිකරුවන්, රටේ ‘නෙට් මීටරින්’ (net-metering) සහ බිල්පත් ව්‍යුහයන් සඳහා යෝජිත වෙනස්කම් පිළිබඳව සිය දැඩි කනස්සල්ල පළ කරති. විවේචකයන් පවසන්නේ මෙම වෙනස්කම් පුනර්ජනනීය බලශක්තිය වෙත යොමු වීමේ ප්‍රවණතාවය අඩාල කළ හැකි බවයි.

විදුලිබල හා බලශක්ති අමාත්‍යාංශය විසින් දැනට ක්‍රියාත්මක වන “නෙට් එකවුන්ටින්” (Net Accounting) සහ “නෙට් ප්ලස්” (Net Plus) ක්‍රමවේද සංශෝධනය කිරීමට සලකා බලමින් සිටින බව වාර්තා වේ. මෙම ක්‍රමවේදයන් හරහා දැනට නිවාස හිමියන්ට තම සූර්ය පැනල මගින් උත්පාදනය කරන අතිරික්ත විදුලිය ස්ථාවර මිලකට ජාතික පද්ධතියට විකිණීමට අවස්ථාව ලැබෙන අතර, එමගින් ඔවුන්ගේ මාසික විදුලි බිල සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කර ගැනීමට හැකි වී තිබේ.

කෙසේ වෙතත්, ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයේ (CEB) ඉහළ යන මෙහෙයුම් පිරිවැය සමතුලිත කිරීමේ අවශ්‍යතාවය දක්වමින්, රජය විසින් සූර්ය බලශක්තිය වෙනුවෙන් පුද්ගලයන්ට ගෙවනු ලබන අපනයන ගාස්තුව (export tariff) අඩු කිරීමට නව උපදෙස් මගින් යෝජනා කර ඇත.

හරිත බලශක්තියට එල්ල වූ ‘පහරක්’

සූර්ය බලශක්ති කර්මාන්ත සංගමය සහ පාරිභෝගික අයිතිවාසිකම් සුරැකීමේ කණ්ඩායම් වෙතින් මෙම පියවරට දැඩි විරෝධයක් එල්ල වී ඇත. දහස් සංඛ්‍යාත කුටුම්භ ප්‍රමාණයක් සූර්ය බලශක්ති තාක්ෂණය වෙනුවෙන් විශාල වශයෙන් ආයෝජනය කිරීමෙන් පසුව, එහි මූල්‍ය කොන්දේසි වෙනස් කිරීම “අසාධාරණ සහ අහිතකර” ක්‍රියාවක් බව ඔවුහු තර්ක කරති.

“බොහෝ පවුල් මෙම පද්ධති සවිකිරීම සඳහා ණය ලබාගත්තේ නිශ්චිත ආයෝජන ප්‍රතිලාභයක් අපේක්ෂාවෙන්,” යැයි සූර්ය බලශක්ති කර්මාන්තයේ නියෝජිතයෙකු පැවසීය. “අතරමගදී නීති වෙනස් කිරීම මහජන විශ්වාසය පළුදු කරන අතර දේශීය පුනර්ජනනීය බලශක්ති වර්ධනය අඩාල වීමට හේතු විය හැකියි.”

2030 වන විට මෙරට විදුලි අවශ්‍යතාවයෙන් 70%ක් පුනර්ජනනීය මූලාශ්‍රවලින් උත්පාදනය කිරීමේ අභිලාෂකාමී ඉලක්කයක් ශ්‍රී ලංකාව සතුය. විශේෂයෙන්ම ආනයනික පොසිල ඉන්ධන මත යැපීමේ අවදානම පෙන්නුම් කළ පසුගිය වසරවල බලශක්ති අර්බුදයෙන් පසුව, වහල මත සවිකරන සූර්ය පැනල මෙම උපාය මාර්ගයේ ප්‍රධාන අංගයක් බවට පත් විය.

ආර්ථික සමතුලිතතාවය

රජයේ පාර්ශවයන් මෙම පියවර සාධාරණීකරණය කරන්නේ එය අත්‍යවශ්‍ය මූල්‍ය ගැලපුමක් ලෙස දක්වමිනි. ගෝලීය වශයෙන් සූර්ය බලශක්ති උපකරණවල මිල පහත වැටීම සහ පුළුල් ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ හමුවේ සූර්ය බලශක්ති හිමිකරුවන්ට දැනට ගෙවන ඉහළ මිල තවදුරටත් පවත්වා ගත නොහැකි බව ඔවුහු තර්ක කරති.

එමෙන්ම ජාතික පද්ධතියේ තාක්ෂණික ස්ථාවරත්වය පිළිබඳව ද ගැටලු පවතී. විමධ්‍යගත සූර්ය බලශක්තිය වැඩි වැඩියෙන් එක්වන විට, එහි පවතින අස්ථාවර ස්වභාවය කළමනාකරණය කිරීම සඳහා මිල අධික බැටරි ගබඩා පද්ධති සහ පද්ධති වැඩිදියුණු කිරීම් සඳහා ආයෝජනය කිරීමට සිදුවන බව ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය පවසයි.

මධ්‍යම පන්තියට වන බලපෑම

බොහෝ මධ්‍යම පාන්තික ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට වහල මත සවිකරන සූර්ය බලශක්තිය යනු ඉහළ යන විදුලි ගාස්තු හමුවේ ලැබුණු සහනයකි. යෝජිත වෙනස්කම් ක්‍රියාත්මක වුවහොත්, සාමාන්‍ය නිවසක සූර්ය බල පද්ධතියක ආයෝජනය පියවා ගැනීමට ගතවන කාලය වසර කිහිපයකින් දීර්ඝ විය හැකි අතර, එය නව ගැනුම්කරුවන් අධෛර්යමත් වීමට හේතු වනු ඇත.

මෙතෙක් අවසන් තීරණයක් නිල වශයෙන් ගැසට් කර නොමැති වුවද, මෙම වෙනස්කම් පිළිබඳ පවතින කතාබහ හේතුවෙන් වෙළඳපොළේ මන්දගාමී බවක් දක්නට ලැබෙන අතර නව විමසීම් අඩුවී ඇති බව දේශීය සූර්ය බලශක්ති සමාගම් කිහිපයක් වාර්තා කර ඇත.

මෙම විවාදය හරහා පෙන්නුම් කරන්නේ ණය බරින් මිරිකී ඇති බලශක්ති ක්ෂේත්‍රය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට උත්සාහ කරන අතරම, ජාත්‍යන්තර දේශගුණික පොරොන්දු ඉටු කිරීමට උත්සාහ කිරීමේදී රජය මුහුණ දෙන අසීරු තත්ත්වයයි. දැනට, බලශක්තිය නිපදවන මෙන්ම පරිභෝජනය කරන දහස් සංඛ්‍යාත “ප්‍රොසියුමර්වරුන්” (prosumers) පසුවන්නේ දැඩි නොසන්සුන්තාවයකිනි.